Cumhuriyet Meclisi’ne sunulan ve basın ve ifade özgürlüğünü ilgilendiren hükümleri nedeniyle kamuoyunda tartışma yaratan Ceza Muhakemeleri Usulü (Değişiklik) Yasa Tasarısı Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe girdi.
Tasarıda yer alan yeni 23B maddesi, bir zanlının veya henüz mahkum olmamış bir kişinin yargılandığı suçla ilgili olarak ya da aynı davada şikayetçi veya tanık konumundaki kişilerin açık isim ve fotoğraflarının kamuya açık şekilde yayımlanmasını suç kapsamına alıyor. Düzenlemeye göre bu yasağa aykırı davranan kişiler para cezası ile karşı karşıya kalabilecek. Vatandaşa asgari ücretin 2 katına kadar, basın mensuplarına ise asgari ücretin 4 katına kadar ceza verilebilecek.
BASIN ÖZGÜRLÜĞÜ TARTIŞMASI
Yasada, isim ve fotoğraf kullanılmaksızın olayın veya yargı sürecinin haber değeri taşıyan yönlerinin kamuoyuna aktarılmasının suç teşkil etmeyeceği ve bu tür yayınların basın ve ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirileceği belirtiliyor.
Ancak düzenlemenin özellikle kamuoyunun yakından takip ettiği davalarda gazetecilerin haber verme pratiğini nasıl etkileyeceği sorusu gündeme gelmişti. Basın örgütleri başta olmak üzere sivil örgütler, tasarının yasalaşma sürecinde ifade özgürlüğü ile masumiyet karinesi arasındaki dengenin nasıl kurulacağına ilişkin soru işaretlerine dair açıklamalar yapmıştı.
İLK SORUŞTURMA SİSTEMİ KALDIRILIYOR
Yasayla birlikte mevcut sistemde yer alan ilk soruşturma mekanizması büyük ölçüde ortadan kaldırılıyor. Ağır Ceza Mahkemesi’nde görülmesi gereken davalarda sanıkların doğrudan ağır cezaya havale edilmesi öngörülüyor. Bu kapsamda yasanın ilk soruşturmaya ilişkin çok sayıda maddesi yürürlükten kaldırılıyor.
SANIKLARIN DELİLLERE ERİŞİM HAKKI GENİŞLETİLİYOR
Yasayla, Ağır Ceza Mahkemesi’nde yargılanacak kişilere iddianame ile birlikte Başsavcılık dosyasında bulunan ifadeler ve emare niteliğindeki belgelerin verilmesi zorunlu hale getiriliyor. Aynı hak seri yargılamalar için de tanınıyor.
Bu değişikliğin savunma hakkını güçlendirmesi ve taraflar arasında daha şeffaf bir yargılama süreci yaratması hedefleniyordu.
YOKSUL SANIKLARA AVUKAT DESTEĞİ
Yasa, ekonomik durumu yetersiz olan veya savunmasız durumdaki zanlı ve sanıklara mahkeme kararıyla avukat atanabilmesine ilişkin hükümleri de genişletiyor. Sosyal Hizmetler Dairesi tarafından yoksul olduğu belgelenen kişilere Barolar Birliği aracılığıyla avukat atanabilecek ve ücretleri devlet tarafından karşılanacak.
TUTUKLULUK VE KEFALETTE YENİ DÜZENLEMELER
Yasa, mahkemelerin tutukluluk kararlarına ilişkin kuralları da yeniden şekillendiriyor. Seri yargılamalarda her bir tutukluluk süresinin sekiz günü geçemeyeceği düzenlenirken, sanık hakkında yürürlükte bir teminat emri bulunuyorsa, bu emrin yetersiz olduğuna dair güçlü gerekçeler sunulmadıkça tutuklama kararı verilmemesi öngörülüyor.
Ayrıca kefaletle serbest bırakılan bir kişinin ülkeyi terk etmeye hazırlandığı yönünde kanaat oluşması halinde mahkemeye yeniden tutuklama yetkisi veriliyor.
TANIK VE BELGE KURALLARI DEĞİŞİYOR
Yeni düzenlemeyle iddia makamının duruşmada çağırmayı planladığı tanıkların isimlerinin iddianamede yer alması zorunlu hale geliyor. İddianamede ismi bulunmayan kişilerin sonradan tanık olarak çağrılabilmesi ise belirli şartlara bağlanıyor.
Öte yandan savunma tarafı da mahkemede kullanmayı planladığı belgeleri tanık dinlenmeden en az üç gün önce Başsavcılığa iletmekle yükümlü olacak.
